Удавас ай санаашкыны-биле ыдыктыг чаа үе – Шагаа келир. Бо хүннерде амыдыралдың чаа эргилдезинче чиик, арыг болгаш бүрүн кирер дээш хөй деңнелдиг арыглаашкынны эртерин чаңчыл айтып турар.
Ынчангаш Шагаа бетин арыглаашкынның 5 хевирин албан кылза чогуур.
Бажыңның (аал-коданның) арыглаашкыны
Соңгаларны база кирер эжикти чуп кааптыңар, азыгларда, эт-сеп артында чедери берге черлерде доозунну чодуңар. Ажыглалдан үнген, үрелген херекселди октаптыңар. Ажылдаар чериңерде олудуңар долгандыр аштап-арыглап алыңар – ажыл-херектиң чогумчалыы арыг-силигден, чурумдан эгелээр дээрзин сактыңар.
Тыва чон мал-маган-биле сырый холбаалыг болганывыста, аал-коданның арыглаашкынын база кылыр.
Автомобильди аштаңар: чадыгларны силгиңер, агаарладыңар, чыглы берген боктардан адырлыңар. Идик-хевиңер эде көрүңер: ачы-дуза чедиреринге азы чок кылырынга эрги болгаш херек чок чүүлдерни хараадавайн кааптыңар.
Саң-хөө болгаш өске-даа харылзаалардан арыглаашкын
Өрелерден адырлып алыңар – хензиг-даа чедир кылдынмаан хүлээлгелер, аазаашкыннар чуртталганың чаа оруктарын дуглап моондактап болур:
- Эгелеп алган ажыл-херектерни доозуңар, ажыл-амыдыралга түңнелдерни үндүрүп чаа сорулгаларны салыңар, чагааларга харыылаңар, ужуражылгаларны дугуржуп алыңар;
- Чедир чоруттунмаан чугааларны, херектерни доозуңар, боттарыңар хостаңар;
- Амыдыралыңарга анчыг чүүлдер чедирип турар кижилер-биле харылзааны кызыгаарлаңар.
Сагыш-сеткил арыглаашкыны
Даяандан кылыңар: артык чүүлдер — коргуушкуннар, дадагалзаашкыннар, хорадаашкыннар иштики бодалдарыңардан ыразын, оларны салыптыңар.
Саазынга адырлып алыксаан чүүлдериңерни (кадыкка, сагыш-сеткилге хора чедирипки деп байдалдар, дүвүренчиг бодалдар) бижээш, өрттедиптиңер;
Ужур-уткалыг мөргүлдерни азы тариналарны номчуңар;
Эртип турар чылга четтиргениңерни илередиңер.
Мага-бот арыглаашкыны
Чунар-бажыңга азы ваннага кириңер – суг мага-ботта чыглы берген шагзыраашкынны алгаш баар.
Байырлалга чедир каш хонук бурунгаар аар чемден ойталаңар – хоолулуг быдааларны, ногааларны дээре деп көрүңер.
Мөргүл болгаш ёзулалдар дамчыштыр арыглаашкын
Хүрээге барыңар — Бурганнар өргээзинге арыглаашкын келир, сагыш-сеткил чымчаар, чаагай хөөн оттур:
Ыдыктыг тариналарның үнү-биле таарышпас энергетика тайлып чидер, мага-боттуң аарыглары чиигээр, амыдыралдың нарын байдалдарындан үнер аргалар тыптыр, хомудалдар дээн чижектиг чүъктерден чүрек хосталыр;
Лама-башкыларга ыдыктыг номналдарга кыйгырып номчууру-биле, дөргүл-төрелиңерниң болгаш чоок кижилериңерниң кадыкшылының болгаш чаагай чоруунуң дугайында чагыг-бижикти киириңер – ол сагыш-сеткилдиң харылзаазын быжыглаар болгаш оожургал эккээр;
Чуладан өргүңер - от арыглаашкынны күштелдирер болгаш чырык энергияны амыдыралга хаара тударын илередип турар.
Бо бүгү арыглаашкын хевирлерин чүгле бүдүү хүнүнде кылырын оралдашпаңар. Кылыр ажылдарны неделяның хүннеринге чарып, үлеп алыр силер – ынчалдыр арыглаашкын шылгалда эвес, а чырык байырлалга медерелдиг белеткелдиң солун езулалы апаар.
Шагаа силерге чаартылганы, өөрүшкүнү болгаш чаагай күзелдерниң боттанырын сөңнээр болзун!
Республиканың улусчу чогаадылга болгаш дыштанылга төвү белеткээн.
БҮДҮҮ АЙЫНДА АРЫГЛААШКЫН ЧУГУЛА
09 Фев.
